Gdyby w jakimś piśmie wydrukowano dyskusję o prawach Romów lub Żydów w której oskarżono by ich o porywanie dzieci i kryminogenność - powiedzielibyśmy być może, że takiego faszystowskiego pisemka drukującego ponure, kłamliwe i siejące nienawiść bzdury nie weźmiemy więcej do ręki. A właśnie tak można by było streścić sierpniową dyskusję w "Gazecie Wyborczej" na temat legalizacji związków homoseksualnych. Wtedy myśleliśmy z oburzeniem o autorce tych zarzutów, Zofii Milskiej-Wrzosińskiej. Czytając jej teksty z dystansu widzimy, że problem nie sprowadza się do homofobii znanej psychoterapeutki.

Kiedy w krajach cywilizowanych prowadzono dyskusje nad prawami homoseksualistów, nad ich prześladowaniami i dyskryminacją, w Polsce panowała na ten temat martwa cisza. Nie skończyła się ona z przemianami ustrojowymi ani ze zniesieniem cenzury. Homoseksualizm nadal kojarzy się dziennikarzom tylko ze skandalem. Nic dziwnego, że na najsłynniejszego polskiego geja wykreowali molestującego kleryków arcybiskupa Paetza. Trudno się też dziwić, że przeciętnemu Polakowi gej i lesbijka kojarzą się z jakąś manią seksualną, a spory dotyczą głównie tego, w jakim stopniu to hobby jest szkodliwe społecznie.

Obecnie, kiedy politycy i dziennikarze prześcigają się w udawaniu światłych Europejczyków także u nas modne stało się udawane zrozumienie i obłudna akceptacja dla odmiennej orientacji seksualnej. Najczęściej to udawanie niewiele kosztuje. Pożytek jaki wynika z takiej przebieranki dla samych gejów i lesbijek jest jeszcze mniejszy. Warto jednak poobserwować te ćwiczenia i manewry w mistrzowskim wykonaniu czołowej gazety, starannie pielęgnującej swój wizerunek medium umiarkowanego, otwartego i niezależnego.

"Gazeta Wyborcza" przez rok rozważała publikację artykułu Jacka Kochanowskiego ("Gej poza prawem"), który w rzeczowy, rozsądnie uargumentowany, wyważony sposób przedstawił pogląd o potrzebie legalizacji związków osób homoseksualnych. Tekst opublikowany został w sierpniowy czwartek, aby następnego dnia skontrować go emocjonalnym wystąpieniem Milskiej-Wrzosińskiej. Ten aspekt czasowy nie jest bez znaczenia: czwartek w sierpniu to dzień, w którym sprzedaż gazety jest chyba najmniejsza, ale piątkowe wydanie ma większy nakład - zatem więcej czytelników zapoznało się z repliką niż z samym artykułem Kochanowskiego. Na pierwszej stronie piątkowej "Gazety" umieszczono zajawkę, która sygnalizuje teksty, do których redakcja przywiązuje szczególną wagę i zachęca do ich lektury.

Milska-Wrzosińska w swym artykule oświadcza, że są cztery powody, dla których "pełen tolerancji światły inteligent zaczyna wycofywać bezwarunkowe poparcie dla równych praw mniejszości":
- po pierwsze "nie dość dociekliwi publicyści" głoszą twierdzenia o genetycznym podłożu homoseksualizmu;
- po drugie z upodobań seksualnych nie powinny wynikać żadne prawa;
- po trzecie homoseksualiści uwodzą nieletnie dzieci i cudzych mężów, którzy porwani swoim matkom i żonom służą homoseksualistom jako "świeże mięso" - w tym specjalizują się zwłaszcza organizacje homoseksualistów i ich poradnie;
- po czwarte naśladowanie ceremonii ślubnych i równe prawa stanowią inwazję w świat heteroseksualny, co grozi "zakwestionowaniem podstaw naszej kultury".
Pominę tu szatę językową artykułu, stwierdzenia o "wychowywaniu homoseksualnych janczarów", "prymitywnym starczym wyuzdaniu" i podobne kwiatki. Tekst Zofii Milskiej-Wrzosińskiej czytany na gorąco śmieszył, tumanił, przestraszał. Dziś budzi zażenowanie - jak zawsze, kiedy ktoś dotąd szanowany negliżuje publicznie swoje fobie i dziwactwa myślowe, koniecznie chcąc udowodnić, że ignorancja nie odbiera swady i pewności siebie.

Redakcja "Gazety Wyborczej" to w swoim mniemaniu także "pełni tolerancji światli inteligenci". Redaktorem prowadzącym numeru z tekstem Milskiej-Wrzosińskiej był zresztą (tak się złożyło) zastępca redaktora naczelnego - jednocześnie psycholog z doktoratem. Zatem tekst tak jawnie niedorzeczny, tak arogancko obrażający miliony osób, a nadto kłamliwy opublikowany został bez zwłoki i - jak było do przewidzenia - zdominował dyskusję. Zapewne redaktorzy byli zdumieni licznymi głosami polemicznymi wobec tez Milskiej-Wrzosińskiej. Wydrukowali je wprawdzie, ale z odpowiedzią autorki, w której pozwoliła sobie wysunąć nowe oskarżenia, w tym o kryminogenność orientacji homoseksualnej. I w ten sposób dyskusję ucięto.

Przeglądając te teksty zadajemy sobie niepokojące pytania. Dlaczego redakcja "Gazety Wyborczej" uznała głos Milskiej-Wrzosińskiej za istotny? Dlaczego jej wywodom nadano protekcjonalny wobec gejów tytuł (nawet autorka zaprotestowała)? Dlaczego zestawiono go z artykułem Kochanowskiego, chociaż - jak się okazało - mimo swojej homofobii autorka nie była wcale przeciwniczką takich rozwiązań prawnych? Dlaczego chciano, aby agresywne zarzuty zdominowały rzeczowe argumenty? I dlaczego dyskusję przyozdobiono rysunkami Jacka Gawłowskiego przedstawiających dziwaczne żarówki, które nie będą świecić, bo są skonstruowane wbrew prawom fizyki? Ktoś mógłby powiedzieć, że Milska-Wrzosińska została użyta instrumentalnie, aby utopić dyskusję na zasadniczy temat: legalizacji związków.

Nie są to zresztą jedyne pytania, jakie można zadać "Gazecie Wyborczej". Wszyscy pamiętamy, jak po ukazaniu się raportu "Lambdy", dokumentującego przypadki dyskryminacji, pozbawiania praw obywatelskich, a także prześladowań z powodu orientacji seksualnej na jej łamach zabrał głos Maciej Nowak, który przedstawiając się jako gej i dyrektor teatru oświadczył, że nikt mu tu nie przeszkadza żyć, kochać i być twórczym i że ogłaszanie takich raportów jest niepotrzebne. Wszyscy byli tak zdumieni jego odwagą (przyznać się? w Polsce?), że nie zauważyli, iż przedstawione w raporcie fakty miały jednak miejsce. Że reakcją "Gazety Wyborczej" na poniżanie, dyskryminację i akty przemocy jest bagatelizowanie, przemilczenie, chronienie polskiej opinii publicznej przed nieprzyjemną, choć ogólnie znaną prawdą. Że dyrektora Macieja Nowaka nie spotka w jego teatrze żadna przykrość, podobnie jak dyrektor Szymon Szurmiej raczej nie doświadczy w swoim teatrze antysemityzmu. Ujawnia się tu przykra cecha "Gazety Wyborczej": martwią ich głównie problemy osób o wysokiej pozycji społecznej. Jeżeli oni potrafią sobie uwić bezpieczne gniazdko - nie mówmy, że w ogóle są jakieś prześladowania.

Nawiasem mówiąc, Maciej Nowak też z czasem odkrył, że na tym najlepszym ze światków nie zawsze jest sprawiedliwie traktowany: chciał oddać honorowo krew i odmówiono mu. Z takim strasznym problemem, tak boleśnie dotykającymi gejów w ich codziennym życiu "Gazeta Wyborcza" chętnie zaznajomi swoich czytelników. Opatrzy je sympatyczną, przyjacielską ripostą: Przykro mi, Maciek, ale nie masz racji.

W samym środku sierpniowej dyskusji interesujący artykuł w "Gazecie Wyborczej" zamieścił Andrzej Osęka ("Geje bez piór"). Wyraził w nim kilka trafnych uwag, dotyczących postrzegania gejów przez Polaków, ale w końcu orzekł, że sami powodujemy odrzucenie z powodu zbytniej ostentacji, zbyt pierzastych parad i kiczowatej pornografii w pisemkach gejowskich, w których ze świecą można by szukać Platona czy Prousta. Nie jest tak trudno domyśleć się, dlaczego pisma dla homoseksualistów to głównie pisma pornograficzne lub pół-pornograficzne. W końcu pisma wyłącznie dla heteroseksualistów to też pornografia. Wszystkie inne pisma, a zwłaszcza pisaninę Platona i Prousta, czytują ludzie o różnych orientacjach. Cały więc tekst estety Osęki, mimo że ciekawy, dźwięczy wygodnym dla homofobów i uspokajającym sumienie wnioskiem: nie morderca jest winien, lecz zamordowany. Ponosimy słuszną karę za pornografię, za kicz, za ostentację aktywistów, za ludzi z piórami w tyłku.

"Gazeta Wyborcza" pełni szczególną rolę wśród polskich mediów, ponieważ jej łamy zastąpiły jakby inteligenckie spotkania z czasów PRL-u, podczas których dyskutowano na ważne społecznie tematy. Dziś inteligenci gonią za groszem, nie mają czasu na spotkania i zdają się w kształtowaniu swoich sądów na "Gazetę". Poglądy - lewicowe, prawicowe czy liberalne - które w mniemaniu redakcji nadają się do druku, są odtąd uznawane przez wykształconą część społeczeństwa za godne zastanowienia. Więc postawa "Gazety" to nasz największy pech. Nie jest ona jednak przypadkowa. Łagodnie homofobiczna była w czasach PRL większa część naszej inteligencji, z której wywodzi się "Gazeta".

Problem jest oczywiście szerszy. W kraju, w którym nie było prawdziwego Oświecenia, a Romantyzm sprowadzony został do walki o niepodległość - ani nie cenimy swojego umysłu, ani nie dbamy o swoje uczucia. Do Europy romantyczni dyktatorzy każą nam pójść z naszymi umarłymi, bo to oni, a nie my jesteśmy naprawdę ważni. W Polsce wielkie sprawy przez stulecia pożerały i degradowały prywatność, a więc także seksualność. Resztę uczynił Kościół, dla którego tematy takie były niewygodne. Trudno się więc dziwić, że spośród całej plejady polskich pisarzy gejów i lesbijek prawie żaden z nich nie uczynił z homoseksualizmu tematu swojej twórczości. Często zresztą miał tu miejsce przyjacielski szantaż, albo warunkowa akceptacja dla pożytecznych i... milczących. Tak na przykład środowisko "Znaku" traktowało Jerzego Zawieyskiego, co bez zażenowania opisała Józefa Hennelowa. Cóż, w mniej "kulturalnych" środowiskach siniaki są zadawane pięściami.
Geje nie uzyskali wsparcia środowisk opozycyjnych, kiedy podlegali prześladowaniom podczas esbeckiej akcji "Hiacynt". Demokratyczna opozycja, nie stając po stronie represjonowanych, de facto umożliwiła SB jej kontynuowanie aż do roku 1989 i trudno będzie przyszłym historykom wywabić tą plamę na bohaterskim "styropianie". Takie opowiedzenie się po stronie prześladowców ma też swoje dalsze psychologiczne konsekwencje: zawsze już będziemy darzyć niechęcią prześladowanych.

Rok 1989 zmienił nieznacznie sytuację polskich gejów i lesbijek, ale zmianę ich wizerunku zawdzięczamy głównie hollywoodzkim filmom i serialom, od "Dynastii" począwszy. Tak naprawdę w nich dopiero Polacy zobaczyli osoby homoseksualne takimi prawie, jakimi są: jako normalnych ludzi, których homoseksualizm nie czyni gorszymi ani lepszymi, mądrzejszymi ani głupszymi, weselszymi ani smutniejszymi. Gdyby nie te trafiające do naszej telewizji produkcje polska kultura nie wykrztusiłaby z siebie prawdy o gejach: że nie są oni potworami (jak bohater kuriozalnego filmu Zanussiego), ani ekscentrycznymi hedonistami, ale ludźmi raczej zwykłymi w swoich problemach, nadziejach i potrzebach. I że istnieją miejsca na świecie, gdzie są traktowani normalnie i - nic złego z tego powodu się nie dzieje. Rosnąca mimo wszystko tolerancja wobec homoseksualistów wiele zawdzięcza zachodniej kulturze, choćby i nie najwyższych lotów. Natomiast nic albo bardzo niewiele - polskiej kulturze i polskim mediom. I to chyba w polskiej homofobii jest najboleśniejsze. Że prawie nie mamy prawdziwych przyjaciół. Mamy za to "Gazetę Wyborczą".

Tomasz Górski