Imponująca i informująca jest najnowsza pozycja wydawnictwa Universitas: "Geje i lesbijki - życie i kultura". To potężne, liczące prawie 400 stron, tomisko zawiera wynik ponad trzydziestu lat pracy badaczy kultury gejowsko-lesbijskiej. Roberta Aldricha znany w świecie nauki australijski historyk postawił przed sobą ambitne zadanie globalnego przedstawienia zagadnienia fenomenu homoseksualności na przestrzeni dziejów. Od poematu Gilgamesz (1700 p.n.e) do współczesnych  parad dumy gejowskiej, od antycznej Grecji przez odległe antypody, do współczesnego ruchu gejowsko-lesbijskiego. Opis historyczny oraz analiza socjologiczno-antropologiczna. Dwa w jednym. Przemierzając epoki i kontynenty, kultury i subkultury twórcy tej monografii roztaczają iście imponujący obraz poza-heteroseksualnych możliwości i praktyk człowieka.

Autorzy, a jest ich niczym apostołów dwunastu, nie są żadnymi supergwiazdami teorii queer, nie ma wśród nich ani Judith Butler ani Jane Halberstam. Nie są to jednak osoby anonimowe, bądź w kręgach naukowych nieznane. Są to naukowcy, z reguły historycy kultury, reprezentanci różnych płci i narodowości. Robert Aldrich zaprosił do współpracy znanych i cenionych wykładowców wielu szacownych uczelni. Wśród nich spotkać można tak wybitne postacie jak: Bernd-Ulrich Hergemöller - profesor mediewistyki na Uniwersytecie w Hamburgu, Helmut Puff - profesor Wydziału Historii oraz Filologii Germańskiej stanu Michigan w Ann Arbor, albo Gert Hekma - specjalista problematyki gej-les na wydziale Socjologii i Antropologii Uniwersytetu Amsterdamskiego. Prezentują oni ugruntowaną wiedzę historyczną oraz ukazują skomplikowane związki społeczno-kulturowe towarzyszące ludziom zorientowanym homoseksualnie na przestrzeni dziejów. Monografia Roberta Aldricha pionierskie na naszym rynku wydawniczym dzieło. Bogactwo treści, wysoki poziom edytorski oraz niezwykle profesjonalne tłumaczenie autorstwa Piotra Nowakowskiego czynią tę książkę wydarzeniem na skalę dotychczas u nas niespotykaną. Wydawnictwo Universitas dało polskiemu czytelnikowi kolejną po "Fantazmacie..." Jacka Kochanowskiego pozycję, którą powinien mieć na półce każdy samoświadomy gej i każda lesbijka.

Fascynującą podróż poprzez dzieje "ludzi kochających inaczej" i miłości "która nie śmiała wymówić własnego imienia" rozpoczynamy w starożytności w Grecji i Rzymie (autor - prof. Charles Hupperts wykładowca filozofii klasycznej i starożytnej na Uniwersytecie w Amsterdamie), by w następnych rozdziałach poznając sensacyjne procesy i skandale obyczajowe przenieść się w mroki średniowiecza; dalej - podróżując w czasie - przeżyć epokę renesansu, jako okres indywidualistycznego hedonizmu i męskiej erotyki, ale i procesów sodomitów; w dobie Oświecenia i Rewolucji Francuskiej przyjrzeć się znanym libertynom. Cały rozdział 6 poświęcony został lesbijkom we wczesno nowożytnej Europie, zaś rozdział siódmy prowadzi nas na amerykański kontynent, by zapoznać czytelnika z homoseksualnością wieków kolonialnych. Kolejne rozdziały odsłaniają przed nami historię pojęcia "homoseksualność", którego autorem był w roku 1869 pisarz węgierski Karol Maria Kertbeny. Dowiadujemy się z nich też jak "sodomita" - zbrodniarz wobec Boga, stał się "homoseksualistą" - osobą szkodliwą społecznie, chorą i zboczoną, a co zatem idzie stanowiącą problem raczej dla służby zdrowia niż dla wymiaru sprawiedliwości (str. 167). Jak powstawały zalążki i zręby pierwszych ugrupowań głoszących hasła otwartej walki o prawa homoseksualistów. Jak i gdzie powstawały pierwsze czasopisma i publikacje. Jakie były wówczas (lata 1879 - 1940) homoseksualne praktyki, zwyczaje i kultury gejów i lesbijek epok post-wiktoriańskiej, Republiki Weimarskiej, Trzeciej Rzeszy. Odwiedzamy branżowe klimaty europejskich metropolii Paryża, Londynu i Berlina lat dwudziestych, trzydziestych i czterdziestych.

W kolejnych rozdziałach przeżywamy rozwój przestrzeni zajmowanych powoli przez ludzi LGBT oraz rozkwit polityki gejowskiej pod II wojnie światowej, zanalizujemy fenomen relacji "państwo a homofobia", oraz "homofobia i homofilia". Na przykładzie amerykańskim zapoznać się możemy z początkami Frontu Wyzwolenia Gejów oraz poznamy historię nowojorskiej rebelii roku 1969 (Stonewall). Ale to dopiero połowa opasłego i pasjonującego tomiska. Kolejne rozdziały przedstawiają nam kochające kobiety w świecie współczesnym, odkrywanie homoseksualności: porównanie kultur oraz historii seksualności jako takiej (rozdział 11, str. 250). Dowiadujemy się, jak wygląda homoseksualność na Bliskim Wschodzie i w północnej Afryce, co mówi o nim Biblia a co Koran, Jak wyglądała niegdyś, a jak wygląda obecnie seks-turystyka; jakim błogosławieństwem dla homoseksualnych Arabów jest Internet i jakie praktyki stygmatyzacji istnieją do dziś w krajach muzułmańskich. Rozdział trzynasty poświęcony jest Azji. Poznajemy hierarchie i kosmologie taoistycznych Chin, rytuały braterstwa samurajskiej Japonii, wedyjską spuściznę hinduistycznych Indii (autor - Adrian Carton - wykładowca historii nowożytnej na Uniwersytecie w Sydney), zaś w ostatnim rozdziale poznajemy świat gejów od 1980 roku po chwilę obecną.

W trakcie lektury monografii Aldricha nie można się oprzeć wrażeniu, że tam, gdzie chrześcijaństwo ze swą moralnością nie wtrącało się w życie prywatne i intymne ludzi, świat był z gruntu lepszy, radośniejszy i zdrowszy, zwłaszcza psychicznie. Potajemne praktykowanie "zakazanej miłości" w klasztorach męskich i żeńskich, wędrujący (jednopłciowymi) parami kaznodzieje, to tylko marny ekwiwalent tego, co przede wszystkim w Azji oraz Ameryce Południowej, poprzez kontakt z wartościami tzw. "chrześcijańskimi" zostało utracone. To samo dotyczy także destrukcyjnego oddziaływania obyczajowości i religii Islamu na kwitnącą niegdyś kulturę seksualną krajów Arabskich. Właśnie w tych krajach, gdzie zachowania i praktyki homoseksualne były najbardziej piętnowane i prześladowane, tam też gejowskie pożądanie znaleźć mogło najwspanialszy liryczny wyraz w poematach Abu Nuwasa (757 - 815) a także wielu innych anonimowych poetów, gdzie miłość męsko męska opiewana była jako najwyższy stopień rozkoszy i najdoskonalszy wyraz oddania. Szczególnej uwadze czytelników poleciłbym rozdział dwunasty autorstwa Vincenzo Patene - wykładowcy historii sztuki w Wenecji, autora studium gejowskiej kinematografii ostatnich lat. Trzeba bowiem mieć świadomość, że ten kto pisze o homoseksualności w krajach Arabskich winien poruszać się w tym temacie ostrożnie, jak po polu minowym. Należy tu umiejętnie wyważyć między zachodnioeuropejskimi wyobrażeniami o Oriencie a orientalną rzeczywistością, a także utemperować nasze anty-islamistyczne uprzedzenia, wywoływane często wyłącznie amerykańską machiną propagandową.

Monografia Roberta Aldricha "Geje i lesbijki - życie i kultura" - rości sobie, i słusznie, prawo do kompleksowego ujęcia całej problematyki fenomenu homoseksualności. Po praktykowanych przez ostatnich kilkanaście lat jednostronnych próbach zawłaszczania dziedziny gejowsko-lesbijskiej przez wyznawców oraz zwolenników teorii queer książka Aldricha jest próbą zintegrowania tych obu ujęć: "queer" oraz "gej-les" jako płaszczyzn komplementarnych a nie przeciwstawnych.

Rozdziały poświęcone lesbijkom (Laura Gowing - autorka licznych prac poświęconych roli kobiet we wczesno-nowożytnej Anglii) oraz kobietom kochającym kobiety współcześnie (Leila Rupp - prof. oraz szef Katedry Badań Kobiecych na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara), przyczyniają się do powstanie takiej właśnie ogólnej, perspektywy badawczej. Jedną z wielu zalet monografii Aldricha jest zatem także fakt niepomijania kobiet i problematyki miłości lesbijskiej. Panie nie mogą tym razem narzekać, że znowu, jak w wielu innych publikacjach poświęconych homoseksualności zostały pominięte lub niedocenione.

Brawa również należą się wydawcy - wydawnictwu Universitas - za to wspaniałe, pionierskie w Polsce dzieło. Warto wydać 58 złotych i czytać, czytać, czytać... (No i oglądać, a jest co podziwiać, bo księga Robetra Aldricha zawiera aż 253 ilustracje, w tym 127 barwnych). Za taką cenę opłaca się przecież poznać i poddać się refleksji nad własną historią. Światową historią "gejostwa i lesbianizmu". Gorąco zatem polecam tę opasłą, acz pasjonującą lekturę.